Қазақстанда наубайхананың бизнес-жоспарын және ашу жоспарын қалай құруға болады

Бизнес ашар алдында нарықты жақсылап зерттеп, табысты болатын тауашаны таңдау маңызды. Осындай бағыттардың бірі — наубайхана ашу болуы мүмкін, өйткені нан — әрдайым сұранысқа ие болатын бірінші қажеттілік өнімі.

Алайда нан пісіруге кіріспес бұрын наубайхананың бизнес-жоспарын құру қажет. Бұл құжат инвесторларға әсер ету үшін ғана емес, даму стратегияларын ойластыру, нарықтық тәуекелдерді алдын ала ескеру және бизнесіңізді жақсырақ түсіну үшін де керек. Бизнес-жоспарды бизнес иесі өзі де, бизнес-жоспарды тармақ бойынша жазатын мамандар да құра алады. Мақаламызда наубайхананың бизнес-жоспарын есептеулерімен қалай құруға болатынын айтамыз.

Негізгі тұжырымдар

• Бизнес-жоспар инвестиция тарту және наубайхана ашу тәуекелдерін бағалау үшін қажет
• Құрылымы: түйіндеме, концепция, нарық талдауы, өндірістік жоспар, персонал, қаржы
• Шағын наубайхананың өзі шығындар мен залалсыздық нүктесін нақты есептеуді талап етеді
• Инвестицияларға жөндеу, жабдық, шикізат және маркетинг кіреді
• Жоспар түсім болжамы мен өтелу мерзімін көрсетеді
• Иесі жоспарды өзі жаза алады немесе кеңесшілерді жалдай алады, бірақ цифрларға міндетті түрде терең үңілуі керек

Наубайхананың бизнес-жоспарын қалай құруға болады

Наубайханаға бизнес-жоспар құру, тіпті күніне 100 нан пісіруді жоспарласаңыз да, күрделі әрі көп еңбекті қажет ететін жұмыс. Өйткені онда бизнесті ашуға кететін шығындарды, сондай-ақ жаңадан бастаған кәсіпкерді күтуі мүмкін тәуекелдерді есептеу керек.

Бизнес-жоспарды өзіңіз құра аласыз немесе наубайхананың егжей-тегжейлі бизнес-жоспарын құрастыратын консалтингтік компанияға жүгіне аласыз. Дегенмен бұл жағдайда да мекеме иесі бизнес-жоспарды жазуға қатысуы керек. Бұл оған бизнес-процестерді түсінуге көмектеседі.

Тағы бір нұсқа — наубайхананың дайын бизнес-жоспарын сатып алу. Алайда бұл жағдайда да оны дәл сіздің наубайханаңыздың қажеттіліктеріне бейімдеу маңызды.

Наубайхананың кеңейтілген бизнес-жобасы көптеген түрлі көрсеткіштерден тұрады. Солардың көмегімен ресторатор өзінің қаржылық мүмкіндіктеріне сүйене отырып, мекемені іске қосуға арналған инвестиция сомасын есептей алады. Бұл мақалада бизнес-жоспардың барлық көрсеткішін толығырақ қарастырамыз.

Жоба түйіндемесі

Наубайхана ашудың бизнес-жоспары 10 тараудан тұрады. Әр бизнес-жоспардағы бірінші бөлім — түйіндеме. Ол көбінесе бизнес-жоспардың қалған бөлігі жазылып болғаннан кейін жазылады. Түйіндеме бизнестің қандай болатынын және қалай дамитынын қысқаша қорытындылайды.

Бизнес-жоспардың түйіндемесінде мыналар болуы керек:

• наубайхананың атауы;
• концепцияның сипаттамасы;
• бәсекелестер мен сіздің артықшылықтарыңыздың талдауы;
• наубайхананың жұмысына қажетті қызметкерлер тізімі;
• өтелу мақсаты;
• тәуекелдер талдауы;
• ашуға кететін шығындар.

Наубайхана ашу үшін серіктестер немесе инвесторлар тартпақ болсаңыз, түйіндемеге өтелу цифрларын қосып, концепцияның егжей-тегжейлі сипаттамасын берген дұрыс.

Наубайхана ашудың мақсатын да бизнес-жоспардың түйіндемесінде жазған жөн. Бұл сізге де, инвесторларға да бизнесіңізді қалай көретініңізді және одан не күтетініңізді түсінуге көмектеседі.

Идеяның өзектілігі және бизнестің сипаттамасы

Наубайхананың бизнес-жобасының бұл бөлімінде болашақ бизнесіңіз туралы барынша толық айту керек. Мысалы, бұған дейін бизнес жүргізу тәжірибеңіз болды ма, наубайхананың негізін қалаушы кім, наубайхана ашудың бюджеті қандай. Мұндай талдау мекеме иесіне де, ол тартқысы келетін серіктестерге де пайдалы болады.

Наубайхананың бизнес-жоспарын құру барысында мына көрсеткіштерді талдау керек:

• Орналасқан жері. Наубайхананың келушілер ағыны көп жерде орналасуы маңызды. Сондықтан ауданды таңдауға өте мұқият қарау керек. Кіреберіс жолдар мен қоғамдық көлік аялдамаларының болуын ескеру принципті маңызды. Метро бекеттері мен аялдамалардың жанындағы наубайханалардың пайдасы жоғары.
• Жақын маңдағы бәсекелестер. Таңдалған ауданда наубайхана көп болса, өтелу мерзіміне сыймай қалуыңыз мүмкін. Наубайхана үшін өтелу мерзімі 1 жылдан 2 жылға дейін.
• Мақсатты аудитория. Өніміңізді кім үшін өндіретініңізді талдаңыз. Бұл халықтың кең топтарына қолжетімді әлеуметтік нан болуы мүмкін. Немесе гурмандар ғана сатып ала алатын қымбат, сапалы тоқаш-нан өнімдері болуы мүмкін.
• Наубайхананың жұмыс уақыты. Әдетте наубайханалар көпшілік жұмысқа баратын таңертең, сондай-ақ күндіз ашылады. Маңызды жайт: тоқаш-нан өнімдерінің сатылымы маусымға тәуелді емес дерлік, өнім жыл бойы тұрақты сұранысқа ие.

Бизнес концепциясы

Наубайхана ашар алдында бизнес-концепцияны таңдау маңызды. Бұл наубайхананың қаржылық жоспарын құру үшін қажет. Наубайханалардың мынадай түрлері бар:

• Классикалық наубайхана. Мұнда кәдімгі нан, тоқаш-нан өнімдері, пісірілген тағамдар, кондитерлік өнімдер сатылады.
• Беккерай. Бұл түр кафе мен тоқаш дүкенін біріктіреді. Бұл — танымал әрі табысты нұсқа. Келушілер нан сатып алып, уақытты жақсы өткізе алады. Мәзірде тоқаштар мен сусындар бар, бірақ алкоголь жоқ.
• Бутик. Мұнда қымбат нан сатылады. Бутик ашу халқы 100 мыңнан асатын үлкен қалада ісін бастайтын кәсіпкерге лайық. Мұндай наубайхананы ашар алдында элиталық нанға сұраныс бар екеніне көз жеткізу керек.
• Мамандандырылған шағын наубайханалар. Мұндай наубайханалардың нұсқалары көп. Мысалы, диеталық нанды, сондай-ақ халықтық дәстүрлер бойынша экзотикалық нанды пісірумен айналысуға болады. Мұндай наубайханалардың ерекшелігі — өнім шағын партиялармен өндіріледі.

Ұйымдастыру тәсілі бойынша наубайханалардың мынадай түрлері бар:

• Толық циклді наубайхана. Бизнестің бұл түрі үлкен шығындармен байланысты, өйткені өндіріс процесі ұн сатып алудан басталады. Жабдық сатып алуға айтарлықтай күрделі қаржы керек. Пісіру барысында жартылай фабрикаттар қолданылмайды.
• Жартылай фабрикаттарды пайдаланатын наубайхана. Нан пісіру үшін жартылай фабрикаттар қолданылады. Бір жағынан қаржылық жүктеме азаяды, өйткені қымбат жабдық сатып алудың қажеті жоқ, бірақ екінші жағынан табыс та азаяды, өйткені жартылай фабрикаттан жасалған нанның сапасы төменірек.
• Франшиза бойынша наубайхана. Бұл түр тәжірибесі жоқ жаңадан бастағандарға лайық. Сізге наубайхананың дайын бизнес-жоспарын береді, компанияны қалай жылжыту керектігін түсіндіреді, азық-түлік жеткізушілерінің байланыстарын ұсынады. Пайданың бір бөлігі роялти төлеуге кетеді.

Концепция бизнестің өтелуіне тікелей әсер етеді, сондықтан бұл сәтті наубайхана ашар алдында ойластырған жөн.

Наубайхананың маркетинг жоспары

Бұл — бизнес-жоспардың ең маңызды бөлімдерінің бірі. Онда өткізу нарығын сипаттап, нарық пен бәсекелестердің көрсеткіштерін талдап, наубайхананы жылжыту стратегиясын анықтау, сондай-ақ наубайхананың сатылымын арттыру жолдарын белгілеу керек.

Бәсекелестерді бағалай отырып нарықты талдау

Жыл сайын наубайханалардың жаңа әрі қызықты форматтары пайда болады, сондықтан бизнесіңіздің даму стратегиясын дұрыс құру үшін бәсекелестер мен олардың мақсатты аудиториясын міндетті түрде бағалау керек.

Бәсекелестерді зерттеу үшін бизнес ашуды жоспарлап отырған ауданыңыздағы наубайханаларға барып, қызмет көрсетуді бағалап, баға саясатын біліңіз. Алайда мұндай барлау жеке қатысуды және уақытыңызды талап етеді. Сондықтан бәсекелестер туралы ақпаратты интернеттен табуға болады. Бәсекелестердің сайттарын зерттей отырып, бәсекелес мекемелердің санын және олар қандай жарнаманы қолданатынын біле аласыз.

Кез келген бизнес жылжытуды қажет етеді, сондықтан маркетинг стратегиясын кезең-кезеңімен жазып, әр тармақта шарттар мен жарнамаға кететін шамамен шығындарды көрсеткен жөн.

Бүгінде бизнес барынша кең аудиторияны қамтып, мекеме туралы айту үшін әлеуметтік желілердегі, БАҚ пен басқа алаңдардағы жарнаманы белсенді пайдаланады. Instagram-дағы қысқа сипаттамасы бар тоқаштардың әдемі фотолары жаңа аудиторияны тартады. Оның үстіне әлеуметтік желілердің қарқынды дамуы жарнама шығындарын қысқартуы мүмкін. Әлеуметтік желілерді жүргізу үшін жеке SMM-маман жалдауға немесе оларды өзіңіз жүргізуге болады.

Көп шағын наубайхананың иелері фотограф пен SMM-маманға ақы төлемеу үшін әлеуметтік желілерді өздері жүргізеді. Ол үшін арзан фотоаппарат немесе жақсы смартфон, тоқаштарды түсіруге арналған бірнеше фон және жарық пен композиция туралы бірер оқыту блогы жеткілікті. Уақыт өте келе жазбалар мен презентациялардың қарапайым беттеуін де меңгереді.

Наубайхананы қоғамдық іс-шараларға (тағам жәрмеңкелері, түрлі көрмелер) белсенді қатысу арқылы жылжытуға болады. Жылжытудың тағы бір тәсілі — тұрақты клиенттерге арналған адалдық бағдарламалары. Бұдан бөлек, жылжытудың басқа тәсілдерін де қолдана аласыз. Олардың ішінде — мекеме ашылған кезеңге және бүкіл жұмыс кезеңіне арналған арнайы ұсыныстар, сыйлықтар мен акциялар.

Бұл бөлімнің барлық тармағы наубайханаңызды тиімді жарнамалауға көмектесетін біртұтас стратегияға жинақталуы маңызды. Сонымен қатар бастапқы маркетинг жоспарын біраз уақыттан кейін нарықтағы жаңа трендтерді ескере отырып түзету керек.

Наубайхананың өндірістік жоспары

Бұл — маңызды бөлім, өйткені онда наубайхана ашудың барлық аспектісі — үй-жай іздеуден бастап іске қосуға дейін жазылады.

Өндірістік жоспар бірнеше кезеңнен тұрады:

1. Бизнесті тіркеу. Бір иесі бар шағын наубайхананы әдетте ЖК ретінде ашады: қызметтің басталғаны туралы хабарлама ЭЦҚ арқылы eLicense.kz немесе eGov жүйесінде онлайн беріледі. ЖШС бизнесте серіктестер болса немесе толыққанды цех салып, нанды дүкендер мен кафелерге жеткізсеңіз қажет болады. Наубайхананың негізгі ЭҚЖЖ коды — 10710 «Ұзақ сақталмайтын нан-тоқаш және ұннан жасалған кондитерлік өнімдер өндірісі». Салық бойынша шағын наубайханалардың көбі оңайлатылған декларацияны таңдайды: жаңа Салық кодексі бойынша бұл жылына 600 000 АЕК лимитінде кірістің 4%-ы.

Қазақстанда қандай рұқсаттар қажет болады:

• қызметтің басталғаны туралы хабарлама — eGov немесе eLicense.kz арқылы онлайн беріледі;

• санитариялық-эпидемиологиялық қорытынды — наубайхана эпидемиологиялық маңызы жоғары объектілерге жатады, сондықтан онсыз болмайды; өтінім санитариялық-эпидемиологиялық бақылау департаментіне беріледі, қорытынды тегін беріледі;

• Өрт қауіпсіздігі қағидаларына сәйкестік — ТЖМ-нің жеке рұқсаты талап етілмейді, бірақ дабыл, өрт сөндіргіштер, эвакуация жоспары және персоналға нұсқама қажет;

• жеткізушілерден шикізатқа арналған сапа құжаттары және сауда залындағы сатылым үшін ОФД-мен ККМ.

Өндірісті барлық рұқсатты алғаннан кейін ғана іске қосуға болады. Қызметкерлердің жеке медициналық кітапшалары болуы керек.

2. Үй-жай іздеу. Наубайханаға үй-жай іздеу және оның жарамдылығын тексеру — маңызды кезең. Үй-жайдың күйін және жөндеуге қанша ақша керек екенін ескеру керек.

Үй-жайдың тамақ өнімдерін өндіруге қойылатын санитариялық талаптарға сай болуы маңызды. Сондықтан, мысалы, тұрғын үйлердегі жертөле мен жартылай жертөле үй-жайлары наубайханаға жарамайды, желдеткіш пен сумен жабдықтаудың болуы міндетті.

Үй-жай — шығынның ең ауыр баптарының бірі, ал өндіріске арналған жөндеу бастапқы бюджеттің үлкен бөлігін оңай жұтып қояды. Әдеттегі шағын наубайхана шамамен 80 м² алады: шамамен 60 м² өндіріске және 20–25 м² сауда залына. Желдеткіш пен электр қуатын бөлек тексеріңіз — наубайханаға 40–50 кВт тартылған қуат керек. Қажетті қуаты жоқ үй-жай мінсіз дерлік болса да, оны алмаған жөн: қуатты жеткізу қымбат әрі ұзаққа созылады.

3. Жабдық, жиһаз және ыдыс-аяқ сатып алу. Жөндеуден кейін жабдық пен жиһаз орнатылып, ыдыс-аяқ сатып алынады. Жөндеуге немесе жабдық, жиһаз және ыдыс-аяқ сатып алуға кететін айнымалы және тұрақты шығындар тізімін құру маңызды. Сауда залына ыңғайлы әрі берік шешімдерді таңдау үшін наубайханаларға арналған жиһаз туралы нұсқаулықты пайдаланыңыз.

4. Персоналды іріктеу және жалдау. Наубайхананың әр түрі үшін персоналды іріктеу процесі әртүрлі. Жартылай фабрикаттармен жұмыс істейтін наубайханаға персонал табу бутик-наубайханаға қарағанда әлдеқайда оңай. Сондықтан бизнесті іске қосуды жоспарлағанда қызметкерлерді іздеуге, жалдауға және ресімдеуге қажетті уақытты ескеру керек.

5. Наубайхананың мәзірін құрастыру. Қандай нан түрлерін сатуды жоспарлайтыныңызды ескеру керек. Өнім ассортименті неғұрлым кең болса, соғұрлым көп аудиторияны қамти аласыз. Бірақ шағын наубайхана үшін мұны жүзеге асыру қиын. Мұндай жағдайда нақты бірегей позицияларға шоғырланып, оларды салмалар арқылы әртараптандырған жөн. Сондай-ақ наубайханаға QR кодты мәзірді қосуды ұсынамыз.

Жұмыс күндеріне бизнес-ланч мәзірі форматын іске қосуды қарастырыңыз — сеттік ұсыныстар орташа чекті арттырып, күндізгі уақыттағы трафикті тұрақтандыруға көмектеседі.

6. Жарнамалық науқан. Мекеме ашылар алдында ресми іске қосылғанға дейін оған назар аудару үшін жарнама іске қосу керек. Алайда кейбір наубайхана иелері жарнамалық науқанды ашылғаннан кейін іске қосады.

7. Іске қосу. Азық-түлік жеткізуге шарттар жасасу, рұқсат алу және бизнесті іске қосу.

Наубайхананың персоналы

Наубайхананың бизнес-жоспарын есептеулерімен жазғанда нан пісіретін персонал туралы бөлім өте маңызды. Наубайхана үшін технологтың маңызы ерекше. Дәл ол сапа нормаларын, шикізат сатып алу мен дайын өнім шығару көлемдерін белгілейді, сондай-ақ шағын наубайхананың ассортиментіне ішінара әсер етеді. Сондай-ақ шағын наубайханада кем дегенде 2-3 наубайшы болғаны жөн.

Бизнес үшін бухгалтерия өте маңызды. Наубайхананың штатында өз бухгалтері болуы немесе салық органына есеп тапсыратын аутсорстағы бухгалтермен жұмыс істеуі мүмкін. Сондай-ақ заңгермен де аутсорс бойынша жұмыс істеуге болады.

Бастапқыда және болашақта жабдыққа қызмет көрсету үшін техник-реттеуші керек болады, өйткені жабдық тозып, бұзылады. Жабдық сирек бұзылуы үшін наубайхананы ашқанда бұрын пайдаланылған емес, жаңа жабдық сатып алған жөн. Алайда жаңасын немесе пайдаланылғанын сатып алу наубайхананың бюджетіне байланысты.

Бюджет мүмкіндік берсе, жаңа жабдық алыңыз: ол сирек істен шығады. Пайдаланылған жабдық сатып алсаңыз, оны жөндей алатын шеберді бірден табыңыз.

Сонымен, наубайхана ашу үшін мыналар қажет:

• Аға наубайшы-технолог (технологиялық процесті және өнім сапасын қадағалайды).

• Үш-төрт әмбебап наубайшы (өнімдердің көбінің қамыры ұзақ ашытуды қажет етеді. Қонақтар таңертең жаңа піскен нан алуы үшін бір наубайшы түнгі ауысымда, ал екіншісі күндізгі ауысымда жұмыс істеуі керек).

• Сатушылар (кем дегенде екеуі керек, жұмыс режимі — екі күн жұмыс, екі күн демалыс).

2026 жылдан бастап оңайлатылған декларацияда қызметкерлер санына шектеулер жоқ, сондықтан шағын наубайхананың штатын салық режиміне емес, өндіріс кестесіне қарай жоспарлауға болады. Алматыда наубайшыларға қазір тәжірибесіз 180 000–300 000 ₸-ден наубайшы-кондитерге 300 000–400 000 ₸-ге дейін ұсынады.

Наубайхананың қаржылық жоспары

Өз бизнесіңізді ашудағы тағы бір маңызды құрамдас бөлік — наубайханаға қаржылық жоспар құру. Онда болжамды сатылым көлемін, пайданы, шығындарды, тәуекелдерді және бизнесті іске қосу кезінде орын алуы мүмкін форс-мажорлық жағдайларды жазу керек. Мұндай жоспар мекемені іске қосуға арналған ақшаны сауатты бөлуге мүмкіндік береді.

Қаржылық жоспарды ресторатор өзі құра алады немесе мейрамханалық консалтинг мамандарына жүгіне алады.

Наубайхана-дүкендегі процестерді оңтайландыруға тауарларды есепке алу және сатылымды басқару үшін интеграциялана алатын дүкенді автоматтандыру бағдарламасы көмектеседі.

Наубайхана ашу қанша тұрады

Есептеулеріміз үшін толық циклді наубайхананы алдық. Есептеулер орташаланған. Көп нәрсе шағын наубайхананы қай өңірде ашуды жоспарлап отырғаныңызға, сондай-ақ жаңа жабдық немесе бұрын пайдаланылған жабдық сатып алатыныңызға байланысты.

Наубайхана ашудың негізгі шығындары (Алматы мен Астана үшін бағдарлар):

Жөндеу мен жиһаз кестеге енгізілмеген: олардың құны үй-жайдың күйіне тым қатты байланысты, сондықтан оны мердігердің сметасы бойынша есептеңіз. Жалдау, жалақы және коммуналдық қызметтер — ай сайынғы төлемдер, наубайхана өзін-өзі ақтағанға дейін оларды кем дегенде алғашқы бірнеше айға резервке салған жөн.

Коммуналдық қызметтердегі ең үлкен шығын бабы — барлық жабдығыңыз жұмыс істейтін электр қуатына төлем. Бұл сома өңіріңіздегі электр бағасына және жалға алынатын үй-жайдың түріне байланысты болуы мүмкін.

Шикізатты алғашқы сатып алу да есепке кірмейді: ұнды, ашытқыны және майды жеткізушілерден іске қосуға жақын кезде тапсырыс береді.

Тәуекелдерді талдау

Өмір өте болжауға келмейді, сондықтан өз бизнесіңізді ашуды жоспарласаңыз, тәуекелдерге талдау жасау қажет. Бұл әртүрлі сценарийлерге барынша дайындалу үшін керек. Наубайхана ашудағы тәуекелдердің арасында жоғарыда жазған жабдықтың бұзылуы болуы мүмкін.

Сондай-ақ жөндеу мен жабдыққа миллиондаған теңге салып, бизнес ақыры табыс әкелмей қалуы әбден мүмкін.

Наубайханалардың шығынға батуының жиі себебі — бизнесті даму стратегиясынсыз, тек нан пісіру ниетімен ашады. Оны ашылуға дейін жазып алыңыз: қандай тәуекелдер болуы мүмкін, әрқайсысы қаншаға түседі және оны қалай жабасыз.

Қаржылық нәтиже

Қорытынды сома форматқа байланысты: жартылай фабрикаттармен жұмыс істейтін наубайхана толық циклді наубайханадан айтарлықтай арзанға түседі, ал пайдаланылған жабдық жиірек жөндеу есебінен бастапқы салымды азайтады.

Наубайхананы 1 жылдан 2 жылға дейін өтеуге болады. Тек тоқаш-нан өнімдерін сатсаңыз, өтелу кезеңі 2 жылға созылуы мүмкін. Мәзірге кофе мен сусындар қосуды шешсеңіз, бұл мерзімді екі есе қысқартуға болады. Алайда ол үшін нан пісіретін наубайхананың бизнес-жоспарын құрып, оның даму стратегиясын егжей-тегжейлі жазу қажет.

Жиі қойылатын сұрақтар

Тақырып бойынша материалдар

• Наубайханаға арналған жабдықты қалай таңдауға болады
• Қазақстандағы наубайханаға арналған 17 маркетингтік идея
• Кондитерлік дүкенді нөлден ашу — өз кондитерлік дүкеніңізді ашу қанша тұрады
• Кондитерлік дүкенге арналған жабдықты қалай таңдауға болады
• Наубайхана франшизасы — франшиза бойынша наубайхананы қалай ашуға болады